فاکتور سیزده انعقادی انسانی
فاکتور سیزده انعقادی انسانی یک فرآورده ضدخونریزی تهیهشده از پلاسمای انسانی است که کمبود فاکتور سیزده را جبران میکند. این فاکتور لختهٔ تشکیلشده را پایدار میسازد.
بیشتر برای پیشگیری منظم از خونریزی در کمبود مادرزادی فاکتور سیزده و مدیریت خطر خونریزی پیش و پس از جراحی در همین بیماران استفاده میشود. در اختلال ترمیم زخم ناشی از این کمبود نیز کاربرد دارد.
تزریق آن فقط وریدی و با پایش سطح فاکتور سیزده انجام میشود و مقدار هر نوبت را نمیتوان از روی قدرت ویال حدس زد. تنگی نفس، افت فشار، درد قفسه سینه یا تورم و درد یکطرفهٔ اندام پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است.
سابقهٔ حساسیت شدید به فرآوردههای پلاسمایی یا لختهٔ تازه، بیماریهای قلبیعروقی، دیابت، رژیم کمنمک، بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق مطرح کنید. اگر خونریزی با وجود نوبتهای منظم ادامه یافت یا برگشت، سریعاً با مرکز درمانی پیگیر تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فاکتور سیزده انعقادی انسانی در گروه داروهای خون و خونسازی و فرآوردههای ضدخونریزی قرار میگیرد و از پلاسمای انسانی تهیه میشود. این دارو بهصورت پودر لیوفیلیزه برای تهیهٔ محلول تزریقی با قدرت ۲۵۰ واحد بینالمللی عرضه میشود و در ایران با نامهای تجاری فیبروگامین و فیبروگامین پی شناخته میشود. فاکتور سیزده در مرحلهٔ پایانی انعقاد، رشتههای فیبرین را به هم پیوند میدهد تا لخته محکمتر و در برابر حلشدن مقاومتر شود. هدف اصلی آن جبران کمبود مادرزادی فاکتور سیزده، کاهش خونریزی و کمک به ترمیم زخم است. با وجود غربالگری و فرآوری ایمن پلاسمای انسانی، احتمال انتقال عامل عفونی کاملاً صفر نیست.
موارد مصرف
- پیشگیری منظم از خونریزی در کمبود مادرزادی فاکتور سیزده
- درمان و کنترل خونریزی ناشی از کمبود مادرزادی فاکتور سیزده
- کاهش خطر خونریزی پیش، حین و پس از جراحی در این بیماران
- کمک به بهبود اختلال ترمیم زخم ناشی از کمبود فاکتور سیزده
روش مصرف
این فرآورده خوراکی یا عضلانی نیست؛ پودر آن با حلال مخصوص حل و فقط بهصورت تزریق آهستهٔ وریدی، با روش استریل و توسط تیم درمان یا فردی که مرکز تخصصی آموزش داده است، مصرف میشود. مقدار و فاصلهٔ نوبتها بر پایهٔ وزن، فعالیت فاکتور سیزده در آزمایش، وضعیت خونریزی و برنامهٔ جراحی تنظیم میشود؛ برنامهٔ پیشگیرانه را منظم نگه دارید و نوبت عقبافتاده را با دوبرابرکردن جبران نکنید. فرآورده نباید با داروی دیگری مخلوط یا رقیق شود و محلول کدر یا دارای ذرات نباید تزریق شود. اگر نوبت برنامهریزیشده از دست رفت، در اولین فرصت با مرکز درمانی تماس بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به فرآوردههای مشتق از پلاسمای انسانی، فاکتور سیزده، آلبومین انسانی یا هر یک از اجزای این فرآورده حساسیت شدید یا واکنش آنافیلاکتیک داشتهاید، حتماً اطلاع دهید.
- وجود لختهٔ تازه یا سابقهٔ آمبولی، سکتهٔ مغزی یا قلبی، یا عوامل خطر مهم لخته را مطرح کنید؛ اثر پایدارکنندهٔ لختهٔ این دارو ممکن است احتیاط بیشتری لازم داشته باشد.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت یا حلکنندهٔ لخته را ارائه دهید.
- اگر دیابت یا رژیم کمنمک دارید، بهدلیل وجود گلوکز و سدیم در فرآورده، پزشک را مطلع کنید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق بگویید؛ همچنین اگر برای جراحی، کشیدن دندان یا اقدام تهاجمی آماده میشوید، کمبود فاکتور سیزده و زمان آخرین تزریق را اطلاع دهید.
- در کودکان، تنظیم برنامه بر اساس وزن و آزمایش اهمیت دارد و دربارهٔ مصرف در سالمندان دادههای کافی محدود است؛ این موارد باید در برنامهریزی درمان لحاظ شوند.
عوارض احتمالی
- سردرد
- درد مفصل یا التهاب مفصل
- کبودی یا خونمردگی
- احساس سرما یا افزایش موقت دمای بدن
- خارش، قرمزی یا بثورات پوستی خفیف و گذرا
- کهیر یا بثورات گسترده، خارش شدید، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس، افت فشار، سرگیجه یا غش: حین تزریق فوراً به پرستار اطلاع دهید و اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، تورم، گرمی یا قرمزی یکطرفهٔ دست یا پا، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، اختلال گفتار یا بینایی، ضعف یا بیحسی یکطرفه: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی شدید یا بندنیامدنی، خون در ادرار یا مدفوع، استفراغ خونی، سردرد شدید یا خونریزی پس از ضربه به سر: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- برگشت خونریزی، کبودیهای غیرعادی یا پاسخ کمتر از انتظار در آزمایش با وجود تزریق منظم میتواند نشانهٔ پادتن مهارکننده باشد؛ سریعاً با متخصص خون تماس بگیرید تا آزمایش و برنامهٔ درمان بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای این فرآورده تداخل مهمِ اثباتشدهای با داروی مشخص یا غذای معمول گزارش نشده و مطالعهٔ اختصاصی تداخل نیز انجام نشده است. بااینحال، فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید؛ بهخصوص داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت و حلکنندهٔ لخته، چون در ارزیابی خطر خونریزی یا لخته اهمیت دارند. فرآورده نباید با داروی دیگری در یک سرم مخلوط یا رقیق شود و باید از مسیر تزریق جداگانه استفاده شود. الکل تداخل مستقیمِ شناختهشدهای با خود فرآورده ندارد، اما میتواند خطر خونریزی یا آسیب را بیشتر کند؛ مصرف آن را بدون هماهنگی انجام ندهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، دادههای بالینی محدودِ موجود برای این فرآورده اثر منفی مشخصی بر روند بارداری نشان ندادهاند؛ در کمبود مادرزادی، ادامهٔ درمان پیشگیرانه ممکن است برای پیشگیری از خونریزی لازم باشد. شروع، تغییر یا قطع درمان و برنامهٔ زمانبندی پیش از زایمان باید با متخصص خون و زنان انجام شود، زیرا ایمنی و اثربخشی اختصاصی در زمان زایمان بهطور کامل تثبیت نشده است. دربارهٔ ورود به شیر مادر دادهٔ مستقیم وجود ندارد، اما بهدلیل ماهیت پروتئینی و اندازهٔ بزرگ، عبور و جذب آن در شیر بعید دانسته میشود؛ شیردهی را خودسرانه قطع نکنید.
نگهداری
ویال پودر و حلال را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید و هرگز منجمد نکنید. محلول پس از حلشدن باید طبق دستور همان فرآورده و ترجیحاً بلافاصله مصرف شود و باقیمانده دور ریخته شود. محلول کدر یا دارای ذرات را استفاده نکنید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فاکتور سیزده همان فاکتورهای هشت یا نه است؟
۰۲چرا ممکن است آزمایشهای معمول انعقاد طبیعی باشند؟
۰۳اگر یک نوبت برنامهریزیشده را از دست بدهم چه کنم؟
۰۴برای جراحی یا کار دندانپزشکی باید چه کار کنم؟
۰۵اگر بعد از تزریق هنوز خونریزی دارم، آیا باید دوباره دارو بزنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه B02BD07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.