پلاسمای تازه منجمدشده
پلاسمای تازه منجمدشده بخش مایعِ خون است که پس از جداسازی، برای حفظ عوامل انعقادی منجمد میشود. این فرآورده از راه ورید و در محیط درمانی برای اصلاح برخی اختلالهای انعقادی بهکار میرود.
بیشتر برای خونریزی همراه با کمبود چند عامل انعقادی، یا وقتی کمبود یک عامل انعقادی مشخص وجود دارد اما فرآوردهٔ اختصاصی آن در دسترس نیست، استفاده میشود. در تعویض درمانی پلاسما نیز ممکن است بهعنوان مایع جایگزین بهکار رود.
تزریق آن میتواند واکنش حساسیتی، آسیب ریوی مرتبط با انتقال خون یا تجمع مایع ایجاد کند و باید زیر نظر تیم درمان انجام شود. این فرآورده برای افزایش حجم خون یا اصلاحِ صرفِ نتیجهٔ آزمایش انعقاد، بدون وضعیت بالینی مناسب، کاربرد معمول ندارد.
اگر سابقهٔ واکنش به انتقال خون، حساسیت شدید، بیماری قلبی یا کلیوی، یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تب، لرز، کهیر گسترده، درد قفسهٔ سینه یا احساس بدحالی هنگام یا پس از تزریق نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلاسمای تازه منجمدشده فرآوردهای از خون اهدایی است که حاوی آب، پروتئینها و عوامل متعدد انعقاد است. این فرآورده در گروه فرآوردههای خونی و خونسازی قرار میگیرد و انجماد سریع کمک میکند فعالیت عوامل انعقادی آن حفظ شود. با جایگزینکردن عوامل انعقادیِ کمشده، به تشکیل لخته و کنترل خونریزی کمک میکند. آمادهسازی، سازگاری گروه خونی، ذوب و تزریق آن باید در مرکز درمانی و توسط افراد آموزشدیده انجام شود.
موارد مصرف
- خونریزی فعال همراه با اختلال قابلتوجهِ چند عامل انعقادی
- جبران کمبود یک عامل انعقادیِ مشخص، وقتی فرآوردهٔ اختصاصی آن در دسترس نیست
- اختلال انعقاد در انتقال گستردهٔ خون، طبق ارزیابی آزمایشگاهی و بالینی
- برگشت اثر وارفارین در خونریزی شدید یا نیاز فوری، در شرایط خاص و طبق تصمیم تیم درمان
- تعویض درمانی پلاسما، بهعنوان مایع جایگزین در برخی شرایط تخصصی
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی، پس از ذوبکردن و بررسی در مرکز درمانی، مصرف میشود؛ مقدار، سرعت و تعداد واحدها به وضعیت بیمار، شدت خونریزی و نتایج آزمایشها بستگی دارد و پزشک تعیین میکند. پلاسمای سازگار از نظر گروه خونی انتخاب میشود و هنگام تزریق، بیمار از نظر تب، لرز، کهیر، تنگی نفس و تغییرات فشارخون پایش میشود. آن را برای مصرف خانگی نگهداری یا دوباره منجمد نکنید و اگر کیسه آسیبدیده، کدر یا غیرطبیعی به نظر میرسد، نباید استفاده شود. پس از ذوب، فرآورده باید طبق مقررات بانک خون و در زمان تعیینشده مصرف شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
خونریزی فعال همراه با اختلال قابلتوجهِ چند عامل انعقادی
تطبیق گروه خونی و پایش واکنش انتقال و اضافهبار مایع ضروری است.
کمبود یک عامل انعقادیِ مشخص، در صورت نبود فرآوردهٔ اختصاصی
در صورت دسترسی، فرآوردهٔ اختصاصی عامل انعقادی بر پلاسما ترجیح دارد.
اختلال انعقاد در انتقال گستردهٔ خون
در خونریزی شدید ممکن است مقدار بیشتری لازم باشد؛ خطر اضافهبار مایع و اختلالات الکترولیتی پایش شود.
برگشت اثر وارفارین در خونریزی شدید یا نیاز فوری
کنسانترهٔ کمپلکس پروترومبین در صورت دسترسی معمولاً ارجح است؛ پلاسما ممکن است برگشت کامل و سریع اثر وارفارین را ایجاد نکند.
تعویض درمانی پلاسما با استفاده از پلاسمای تازه منجمدشده بهعنوان مایع جایگزین
فقط در مرکز تخصصی و با پایش دقیق وضعیت همودینامیک، کلسیم و فیبرینوژن انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش حساسیتی یا تبدار پس از انتقال خون، یا واکنش شدید به فرآوردههای خونی
- بیماری قلبی، نارسایی کلیه، ورم یا سابقهٔ تجمع مایع؛ چون تزریق میتواند بار مایع را افزایش دهد
- کمبود شدید پادتن ایمنی نوع آ یا سابقهٔ واکنش حساسیتی شدید، که ممکن است به فرآوردهٔ ویژه نیاز داشته باشد
- خونریزی، کبودی غیرعادی، بیماری کبدی یا اختلال شناختهشدهٔ انعقاد
- همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت
- بارداری یا احتمال بارداری، و شیردهی؛ همچنین هرگونه تب، عفونت یا حال عمومی نامناسب پیش از تزریق
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی یا احساس گرما
- خارش یا کهیر خفیف
- تب یا لرز خفیف
- تهوع یا احساس ناخوشی کوتاهمدت
- سردرد یا سرگیجهٔ گذرا
- تنگی نفس، افت اکسیژن، سرفه یا درد قفسهٔ سینه؛ تزریق را متوقف میکنند و فوراً ارزیابی پزشکی لازم است، زیرا میتواند نشانهٔ واکنش شدید یا آسیب ریوی مرتبط با انتقال خون باشد.
- کهیر گسترده، تورم لبها یا زبان، خسخس، گرفتگی گلو یا افت فشارخون؛ فوراً تزریق را متوقف کنید و به اورژانس مراجعه کنید.
- تب شدید، لرز شدید، درد کمر، تهوع شدید، ادرار تیره یا احساس بدحالی ناگهانی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید، چون میتواند نشانهٔ واکنش جدی انتقال خون باشد.
- افزایش ناگهانی تنگی نفس، ورم، افزایش سریع وزن یا فشارخون پس از تزریق؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید، زیرا احتمال تجمع مایع وجود دارد.
- کبودی یا خونریزی ادامهدار با وجود تزریق؛ نیازمند بررسی فوری علت و آزمایشهای انعقادی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این فرآورده مانند بسیاری از داروها تداخل غذایی یا الکلیِ مستقیمی ندارد، اما داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت میتوانند علت یا شدت خونریزی را تغییر دهند و تصمیم دربارهٔ تزریق را مهمتر کنند. در انتقال گستردهٔ خون، دریافت مکرر فرآوردههای حاوی سیترات میتواند کلسیم خون را کاهش دهد و نیازمند پایش است. پلاسمای تازه منجمدشده نباید خودسرانه در یک مسیر با داروها یا مایعات حاوی کلسیم مخلوط شود؛ سازگاری گروه خونی و ترتیب مصرف را بانک خون تعیین میکند. فهرست کامل داروها، فرآوردههای خونی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، در صورت وجود ضرورت پزشکی، ممکن است تزریق شود و تصمیم آن بر پایهٔ وضعیت مادر و جنین گرفته میشود. اجزای پلاسمای تزریقشده معمولاً وارد شیر مادر نمیشوند و انتظار نمیرود شیردهی بهخودیخود مانع دریافت آن باشد؛ بااینحال، علت تزریق و سابقهٔ واکنشهای قبلی باید با پزشک بررسی شود.
نگهداری
این فرآورده باید در شرایط کنترلشدهٔ بانک خون و در دمای بسیار پایین نگهداری شود؛ آن را در خانه، یخچال معمولی یا فریزر خانگی نگه ندارید و هرگز خودسرانه دوباره منجمد نکنید. کیسه را از نور و آسیب فیزیکی دور نگه دارید، تاریخ انقضا و سلامت ظاهری آن را بررسی کنید و فرآوردهٔ باقیمانده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پلاسمای تازه منجمدشده همان خون کامل است؟
۰۲آیا برای پایینبودن آلبومین یا کمآبی میتوان پلاسما تزریق کرد؟
۰۳چرا پیش از تزریق، گروه خونی را بررسی میکنند؟
۰۴آیا این فرآورده خونریزی ناشی از وارفارین را فوراً برطرف میکند؟
۰۵اگر هنگام تزریق احساس گرما یا خارش داشتم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.