خون کامل
خون کامل فرآوردهای تزریقی از خون اهداشده است که برخلاف فرآوردههای تفکیکشده خون، همه اجزای آن یعنی گلبول قرمز، پلاکت و پلاسما را با هم دارد.
این فرآورده بیشتر برای جبران خونریزی شدید و حاد، مانند تروما یا جراحی بزرگ، و در برخی موارد برای تعویض خون نوزادان به کار میرود.
خون کامل فقط در بیمارستان، پس از تعیین گروه خونی و آزمایش سازگاری، و زیر نظر مستقیم کادر درمانی تزریق میشود؛ چون بیشتر واکنشهای جدی در دقایق نخست تزریق رخ میدهند، پایش دقیق در همین بازه اهمیت زیادی دارد.
اگر در طول یا پس از تزریق، تب، لرز، خارش، تنگی نفس یا هر احساس غیرعادی دیگری داشتید، بلافاصله به پرستار یا پزشک خود اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
خون کامل فرآوردهای زیستی و تزریقی است که از اهدای خون یک نفر تهیه میشود و برخلاف فرآوردههای تفکیکشده خون، تمام اجزای آن یعنی گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید، پلاکتها و پلاسما را در کنار هم دارد. این فرآورده در رده خون و خونسازی قرار میگیرد و فقط بهصورت تزریق داخلوریدی و توسط کادر درمانی در بیمارستان یا مرکز درمانی تجویز میشود. هدف اصلی آن جایگزینی همزمان حجم خون ازدسترفته، ظرفیت اکسیژنرسانی گلبولهای قرمز و عوامل انعقادی پلاسما در بدن است، بهویژه در خونریزیهای شدید و حاد. امروزه در بیشتر بیمارستانها، بهجای خون کامل، فرآوردههای تفکیکشده مانند گلبول قرمز فشرده یا پلاسمای تازه بهطور جداگانه تزریق میشود، زیرا این روش امکان استفاده بهینهتر از هر واحد خون اهدایی را فراهم میکند؛ با این حال، خون کامل در برخی موقعیتهای خاص و اورژانسی همچنان کاربرد دارد.
موارد مصرف
- جبران خونریزی شدید و حاد، مانند خونریزی ناشی از تروما یا جراحی بزرگ
- مواردی که همزمان به جایگزینی حجم خون، گلبول قرمز و عوامل انعقادی پلاسما نیاز فوری است
- تعویض خون در برخی نوزادان با زردی شدید یا مشکلات خاص خونی، طبق تشخیص پزشک متخصص نوزادان
- برخی جراحیهای پیچیده قلب، بهویژه در نوزادان و کودکان کوچک، طبق صلاحدید تیم جراحی
- شرایطی که امکان تفکیک خون به اجزای جداگانه فراهم نیست و تیم درمانی، خون کامل را مناسبترین گزینه تشخیص میدهد
روش مصرف
خون کامل هرگز توسط خود بیمار یا در منزل تزریق نمیشود؛ این فرآورده فقط در بیمارستان یا مرکز درمانی و توسط پرستار یا پزشک، از راه سرم و مستقیماً به داخل رگ، تزریق میشود. پیش از شروع تزریق، گروه خونی شما تعیین و آزمایش سازگاری میان خون اهدایی و خون شما انجام میشود؛ همچنین کادر درمانی، هویت شما را با اطلاعات روی کیسه خون تطبیق میدهد تا از تزریق درست به فرد درست مطمئن شود. سرعت و حجم تزریق را پزشک یا پرستار، بر اساس شدت خونریزی، وضعیت قلبیعروقی و نتیجه آزمایشها تعیین میکند و معمولاً در ابتدای تزریق، سرعت پایینتر و همراه با پایش دقیقتر علائم حیاتی است، چون بیشتر واکنشهای جدی در همین بازه رخ میدهند. در طول تزریق، فشارخون، ضربان و دمای بدن بهطور منظم بررسی میشود. اگر در حین تزریق هر احساس غیرعادی مانند خارش، لرز، تب ناگهانی، درد کمر یا تنگی نفس داشتید، فوراً به پرستار اطلاع دهید تا در صورت نیاز تزریق بیدرنگ متوقف شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
جبران خونریزی شدید و حاد، مانند خونریزی ناشی از تروما یا جراحی بزرگ
در خونریزی شدید، پایش مداوم علائم حیاتی، دما، کلسیم و آزمایشهای انعقادی ضروری است.
نیاز فوری همزمان به جایگزینی حجم خون، گلبول قرمز و عوامل انعقادی پلاسما
انتقال خون انبوه میتواند موجب کاهش دما، کاهش کلسیم و اختلال انعقادی شود و به پایش و اصلاح همزمان نیاز دارد.
برخی جراحیهای پیچیدهٔ قلب، بهویژه در نوزادان و کودکان خردسال
تنها در بیمارستان و با هماهنگی تیم جراحی قلب، بیهوشی، پرفیوژن و طب انتقال خون استفاده شود.
شرایطی که امکان تهیه یا تفکیک اجزای خون وجود ندارد و خون کامل مناسبترین گزینه تشخیص داده میشود
پیش از تزریق باید سازگاری گروه خونی و خطر اضافهبار حجمی، بهویژه در بیماری قلبی یا کلیوی، بررسی شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه واکنش یا حساسیت شناختهشده نسبت به تزریق خون یا فرآوردههای خونی در گذشته را حتماً به پزشک یا پرستار بگویید.
- گروه خونی خود و سابقه تزریقهای قبلی یا بارداریهای پیشین را، در صورت اطلاع، بگویید؛ این موارد گاهی با ساختهشدن آنتیبادیهای خاص در بدن مرتبطاند.
- بیماری قلبی یا کلیوی را اطلاع دهید، چون این شرایط میتوانند خطر اضافهبار حجم مایع را در حین تزریق افزایش دهند.
- اگر پیشتر هرگونه اختلال نادر سیستم ایمنی که با واکنش شدید به تزریق خون مرتبط است در شما تشخیص داده شده، حتماً به تیم درمانی اطلاع دهید.
- بارداری یا احتمال بارداری را حتماً اطلاع دهید، چون تعیین دقیق گروه خونی و سازگاری آن در این دوران اهمیت ویژهای دارد.
عوارض احتمالی
- تب خفیف یا احساس لرز گذرا در حین یا اندکی پس از تزریق
- خارش یا کهیر خفیف پوستی
- احساس گرما، برافروختگی یا کبودی خفیف در محل تزریق
- تهوع خفیف و گذرا
- تب ناگهانی و لرز، همراه با درد کمر یا پهلو و تیرهشدن رنگ ادرار، در حین یا اندکی پس از تزریق؛ نشانه احتمالی ناسازگاری خون است و باید فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید تا تزریق بیدرنگ متوقف شود.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفه خشک یا احساس خفگی در حین تزریق یا ساعتهای بعد از آن؛ میتواند نشانه آسیب ریوی یا اضافهبار حجم مایع باشد؛ فوراً به کادر درمانی اطلاع دهید یا در صورت بروز پس از ترخیص، با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس و بلع؛ نشانههای واکنش آلرژیک شدیدند؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- افت ناگهانی فشارخون، سرگیجه شدید یا ضعف غیرعادی در حین تزریق؛ بلافاصله به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
- تب، زردی پوست یا چشم، یا خستگی غیرعادی که چند روز پس از تزریق ظاهر شود؛ میتواند نشانه واکنش تأخیری بدن به خون تزریقشده باشد؛ به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
خون کامل تداخل دارویی کلاسیک به شکل واکنش شیمیایی در بدن ندارد، اما نکات ایمنی مهمی درباره نحوه تزریق آن وجود دارد: هرگز نباید از همان مسیر سرم و همزمان با کیسه خون، محلول قندی یا محلولهای حاوی کلسیم تزریق شود، چون این ترکیبها میتوانند به گلبولهای قرمز آسیب بزنند یا باعث لختهشدن خون در همان مسیر شوند؛ برای همین معمولاً فقط سرم نمکی معمولی در کنار آن استفاده میشود و هیچ دارویی نباید مستقیماً به کیسه خون یا همان مسیر سرم اضافه شود. با این حال، بیماریهای زمینهای و برخی داروها، مانند داروهای مؤثر بر سیستم ایمنی یا انعقاد خون، میتوانند بر نحوه پایش و تصمیم تیم درمانی اثر بگذارند؛ به همین دلیل فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تزریق خون کامل در بارداری فقط در صورت نیاز پزشکی و ضروری، مانند خونریزی شدید، انجام میشود و تصمیم نهایی و پایش آن بر عهده پزشک متخصص است. در این دوران، تعیین دقیق گروه خونی و اطمینان از سازگاری کامل آن با خون اهدایی اهمیت ویژهای دارد، چون ناسازگاری خونی مادر و جنین میتواند بر بارداری فعلی یا آینده اثر بگذارد. دریافت تزریق خون معمولاً مانع شیردهی نیست، اما تصمیم نهایی درباره زمانبندی و شرایط آن را باید پزشک مشخص کند.
نگهداری
خون کامل را بیمار یا خانواده هرگز در منزل نگهداری نمیکنند؛ این فرآورده از لحظه اهدا تا لحظه تزریق، بهطور کامل توسط بانک خون و کادر درمانی، در دمای سرد کنترلشده و طبق استانداردهای دقیق بهداشتی نگهداری و جابهجا میشود. پیش از هر تزریق، کادر درمانی برچسب کیسه خون، گروه خونی، نتیجه آزمایش سازگاری و تاریخ انقضا را با دقت بررسی میکند و در صورت هرگونه شک در سلامت کیسه یا نامعتبر بودن آن، از تزریقش خودداری میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریق خون کامل درد دارد؟
۰۲پیش از تزریق خون چه آزمایشی لازم است؟
۰۳چرا امروز بیشتر بهجای خون کامل، فرآوردههای جداشده خون تزریق میشود؟
۰۴خطر انتقال بیماری از راه تزریق خون چقدر است؟
۰۵بعد از تزریق خون چه مدت باید تحت نظر بمانم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.