یوهگزول
یوهگزول یک مادهٔ حاجب یددار و غیریونی است که پیش یا حین برخی تصویربرداریهای پزشکی مانند سیتیاسکن و آنژیوگرافی به بدن تزریق میشود تا اندامها و رگهای خونی در تصویر واضحتر دیده شوند.
این ماده بیشتر برای واضحترکردنِ تصاویر سیتیاسکن، آنژیوگرافی، اوروگرافی (بررسی کلیهها و مجاری ادراری) و برخی بررسیهای تخصصی دیگر مانند میلوگرافی به کار میرود.
این ماده فقط توسط تیم پزشکی و در مرکز تصویربرداری تزریق میشود؛ مهمترین نکته، اطلاعدادنِ پیش از تزریق دربارهٔ حساسیتهای پیشین، بیماری کلیوی و تیروئید است تا خطرِ واکنش آلرژیک یا آسیب کلیوی به حداقل برسد.
اگر پیشتر به مواد حاجب یددار یا ید حساسیت داشتهاید، یا بیماری کلیوی، تیروئید، دیابت یا آسم دارید، حتماً پیش از تصویربرداری این موضوع را به پزشک یا تکنسین رادیولوژی اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
یوهگزول یک مادهٔ حاجب یددارِ غیریونی و با اسمولاریتهٔ پایین است که در تصویربرداریهای پزشکی برای واضحترکردنِ تصویر اندامها و رگهای خونی به کار میرود. اتمهای ید موجود در ساختار آن پرتوهای ایکس را بیش از بافتهای اطراف جذب میکنند، به همین دلیل ساختارهایی مانند رگهای خونی، کلیهها، مجاری ادراری یا کانال نخاعی در تصویر رادیولوژی پررنگتر و قابلتشخیصتر دیده میشوند. این ماده برخلاف اغلب داروها برای درمانِ بیماری نیست، بلکه ابزاری کمکی برای دقیقترشدنِ تشخیص پزشکی است. در ایران این ماده با نامهای تجاری امنیپک و آیوهگزول در دسترس است و تنها بهصورت تزریقی و توسط تیم رادیولوژی، معمولاً از راه وریدی یا شریانی و گاهی داخل حفرههای بدن، استفاده میشود، نه در منزل و توسط خود فرد. اثر آن موقتی است و طی ساعات تا یکیدو روزِ پس از تصویربرداری از بدن دفع میشود.
موارد مصرف
- سیتیاسکن با تزریق مادهٔ حاجب برای دیدنِ واضحتر اندامها و بافتها
- آنژیوگرافی رگهای خونی مغز، قلب یا اندامها
- اوروگرافی وریدی برای بررسی کلیهها، حالبها و مثانه
- میلوگرافی برای تصویربرداری از کانال نخاعی و نخاع
- آرتروگرافی برای بررسی داخل مفاصل
- ونوگرافی برای بررسی رگهای وریدی و لختههای احتمالی
روش مصرف
یوهگزول را خودتان مصرف یا تزریق نمیکنید؛ این ماده را پزشک یا تکنسین رادیولوژی، در بیمارستان یا مرکز تصویربرداری و از راه تزریق وریدی، شریانی یا گاهی داخل حفرههای بدن (مانند کانال نخاعی یا مفصل)، به شما میدهد. پیش از تصویربرداری ممکن است پزشک از شما بخواهد چند ساعت ناشتا باشید، آب کافی بنوشید یا مصرف برخی داروها مانند متفورمین را برای مدتی کوتاه و طبق دستور قطع کنید؛ این دستورها را دقیقاً همانطور که گفته شده رعایت کنید. پیش از تزریق، فهرست حساسیتها، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفیتان را به تیم رادیولوژی یادآوری کنید، حتی اگر پیشتر در پرونده ثبت شده باشد. پس از تزریق، معمولاً مدت کوتاهی تحت نظر میمانید تا در صورت بروز هرگونه واکنش، تیم درمانی سریع رسیدگی کند. نوشیدن آب فراوان در ساعات پس از تصویربرداری نیز، طبق توصیهٔ پزشک، به دفع سریعتر مادهٔ حاجب از بدن کمک میکند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به مواد حاجب یددار، ید یا هر واکنش آلرژیک شدید پیشین
- سابقهٔ آسم یا آلرژیهای شدید و کهیر
- بیماری کلیوی شناختهشده یا کاهش عملکرد کلیه
- بیماری تیروئید، بهویژه پرکاری تیروئید یا گواتر
- دیابت، بهویژه مصرف داروی متفورمین
- بارداری، قصد بارداری یا دوران شیردهی
عوارض احتمالی
- احساس گرمای موقت یا برافروختگی در بدن هنگام تزریق
- مزهٔ فلزی گذرا در دهان
- حالت تهوع خفیف
- سردرد خفیف
- درد یا کبودی جزئی در محل تزریق
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم لب و صورت یا مشکل در تنفس؛ اورژانسی است، بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهش چشمگیر حجم ادرار یا تورم غیرعادی در پاها طی روزهای پس از تزریق که میتواند نشانهٔ آسیب کلیوی باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- تپش قلب، بیقراری یا تعریق زیاد، بهویژه در افراد دارای بیماری تیروئید زمینهای؛ این علائم را در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید.
- درد، تورم یا قرمزیِ فزاینده در محل تزریق که میتواند نشانهٔ نشتِ مادهٔ حاجب به بافت اطراف باشد؛ به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
- سردرد شدید، گیجی یا تشنج پس از میلوگرافی؛ اورژانسی است، بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین نکتهٔ تداخلیِ یوهگزول به داروی متفورمین مربوط میشود؛ اگر عملکرد کلیه کاهشیافته باشد، ترکیبِ مادهٔ حاجب با متفورمین میتواند خطرِ تجمعِ دارو در بدن و بروزِ عارضهٔ نادر اما جدیِ اسیدوز لاکتیک را افزایش دهد، به همین دلیل پزشک ممکن است مصرف متفورمین را پیش و پس از تزریق برای مدتی کوتاه قطع کند. مصرف همزمان داروهای دیگرِ آسیبرسان به کلیه، مانند برخی مسکنهای ضدالتهابِ غیراستروئیدی، نیز میتواند احتمالِ اختلال عملکرد کلیه پس از تزریق را بیشتر کند. در افرادی که داروهای بتابلوکر مصرف میکنند، شناسایی و کنترلِ واکنشهای آلرژیکِ احتمالی به مادهٔ حاجب ممکن است دشوارتر باشد. پیش از هر تصویربرداری با مادهٔ حاجب، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
یوهگزول از جفت عبور میکند و در دوران بارداری فقط زمانی تزریق میشود که پزشک، تصویربرداری را واقعاً ضروری بداند و فایدهٔ آن بیش از خطر احتمالی باشد؛ در برخی موارد ممکن است پس از تولد، عملکرد تیروئید نوزاد بررسی شود. مقدار بسیار کمی از این ماده وارد شیر مادر میشود و بر پایهٔ شواهد فعلی، خطر آن برای شیرخوار کم دانسته شده است، اما تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی پس از تزریق را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
نگهداری
این ماده معمولاً در بیمارستان یا مرکز تصویربرداری و توسط کادر درمان نگهداری و آمادهسازی میشود، نه در منزل شما. ویالهای آن در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و یخزدگی نگهداری میشوند و باید در بستهبندی اصلی و دور از دسترسِ کودکان بمانند. پیش از تزریق، کادر درمان تاریخ انقضا و ظاهر محلول (که باید زلال و بیرنگ باشد) را بررسی میکند و اگر محلول کدر یا تغییررنگداده بود، از آن استفاده نمیکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 480 mg / 1mL |
| تزریقی | 370 mg / 1mL |
| تزریقی | 300 mg / 1mL |
| تزریقی | 320 mg / 1mL |
| تزریقی | 350 mg / 1mL |
| تزریقی | 270 mg / 1mL |
| محلول | 9 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹۱ برند از ۳۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریق یوهگزول درد دارد؟
۰۲این ماده چه مدت طول میکشد از بدن دفع شود؟
۰۳آیا افرادی که به غذاهای دریایی حساسیت دارند، نباید یوهگزول دریافت کنند؟
۰۴آیا باید پیش از تزریق ناشتا باشم؟
۰۵اگر بار قبل به مادهٔ حاجب واکنش نشان دادم، آیا میتوانم دوباره از آن استفاده کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹۱ برند از ۳۴ سازنده، در گروه V08AB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.